Kamusi ya Kituo cha Data, kwa Kiswahili

Jengo maalum lililoandaliwa kuhifadhi seva, vifaa vya mtandao na takwimu za shirika. Kituo hiki kinatoa umeme tulivu, ubaridi, na usalama wa kimwili siku zote, ndiyo 'nyumba' ambapo mtandao unaishi.

Kompyuta imara iliyoundwa kufanya kazi bila kuwaka zaidi ya kufanya kazi yake, kuhifadhi tovuti, programu na takwimu. Seva nyingi hufungwa kwenye raki ndani ya kituo cha data.

Njia ya kukodia rasilimali za kompyuta (seva, hifadhi, programu) kupitia mtandao badala ya kununua vifaa wako mwenyewe. Malipo huwa kwa matumizi, kama umeme wa KPLC, lakini kwa kompyuta.

Kumiliki seva zako lakini kuweka zake kwenye kituo cha data cha mwingine, unalipa nafasi, umeme, ubaridi na usalama. Ni njia ya bei nafuu kwa biashara ndogo kufurahia miundombinu ya daraja la juu.

Kituo cha data ambacho haukulazimshwi kununua intaneti kutoka kwa mtoa huduma mmoja, unaweza kuchagua mtandao wowote uliopo kwenye jengo hilo. Hii huokoa pesa na huongaza ushindani.

Kiasi cha umeme ambacho kituo cha data kinaweza kutumia, kipimo cha ukubwa wake. Inapimwa kwa megawati (MW); MW 1 inatosha takriban nyumba 800 za kawaida.

Fremu ya chuma ya kushikilia seva zilizopishana, kwa kawaida ya urefu wa vitengo 42U. Raki moja inaweza kubeba seva 20–40 kulingana na ukubwa wao.

Mfumo wa betri (UPS) unaoendelea kuipa seva umeme papo hapo mtandao ukikatika, na jenereta inayochukua baadaye. Bila hii, kukatika kwa umeme dakika chache kunaweza kufuta takwimu nyingi.

Seva zina joto sana, ubaridi unazuia vifaa kujikausha. Nairobi ina hali ya hewa ya kupenda, hivyo baadhi ya vituo hutumia hewa huria (free cooling) kuokoa umeme.

Kipimo cha ufanisi: umeme wote wa kituo gani unakwenda kwenye seva halisi. PUE 1.5 inamaanisha 50% ya umeme unakwenda kwenye ubaridi na mambo mengine. Namba iliyo karibu na 1.0 ni bora.

Uainishaji wa Uptime Institute wa uaminifu wa kituo cha data, Tier I (msingi) hadi Tier IV (utaifa wa makosa). Tahadhari: 'Tier III design' ni ahadi ya mchoro; 'Tier III Certified Constructed Facility' ni uthibitisho wa jengo halisi.

Kabeli maalum zinazopita chini ya bahari na kubeba takriban intaneti yote ya kimataifa. Kenya inaishi kwa sita zinazofika Mombasa: SEACOM, TEAMS, EASSy, PEACE, DARE1 na LION2.

Jengo pwani ambapo kebo za chini ya bahari zinafikia nchi, hapo ndipo intaneti ya kimataifa inayoingia Kenya. SEACOM CLS Mombasa ina mtandao 30+ uliojiandikisha.

Mitandao miwili kukabidhi trafiki moja kwa moja badala ya kupitia mtu wa tatu, inapunguza gharama na ucheleweshaji. Ikiwa wavuti ya Kenya inaonekana haraka, peering ndiyo sababu.

Swichi ya jumla ambapo mitandao ya nchi inakutana kubadilishana trafiki ndani ya nchi. KIXP Nairobi ina wanachama 85, trafiki ya Kenya inabaki Kenya.

Idadi ya mitandao iliyothibitisha uwepo wake kwenye jengo fulani kwenye rejista ya PeeringDB, kipimo bora zaidi cha kihadhiari cha 'jengo hili linaunganishwa kwa kina' kwa sababu matangazo ya uuzaji hayasemi.

Muda unaotumika na takwimu kusafiri kutoka A hadi B, kipimo cha milisekunde. Huduma za AI na miamala ya benki zinahitaji ucheleweshaji mdogo; ndiyo sababu seva za karibu na watumiaji ni muhimu.

Kuwa na nakala ya kila kipengele muhimu: N+1 inamaanisha 'moja zaidi ya inayohitajika'; 2N inamaanisha 'nakala kamili ya kila kitu'. Ni tofauti kati ya kukatika na kuendelea.

Mifano ya kompyuta inayojifunza kutoka takwimu. Maeneo ya AI yanahitaji seva za GPU zenye nguvu kubwa na ubaridi wa kina, ndiyo sababu vituo vipya kama iXAfrica vinajivunia kuwa 'AI-ready'.

Sheria ya Ulinzi wa Data ya Kenya (2019) inadhibiti jinsi takwimu za Watanzania wa Kenya zinavyokusanywa na kutunzwa. Kuhifadhi takwimu ndani ya Kenya kunarahisisha uzingatiaji, hoja moja ya kuweka seva hapa.

Kanuni kwamba takwimu za raani wa nchi zinabaki ndani ya mipaka ya nchi hiyo, au chini ya sheria zake. Serikali na benki zinaanza kuhitaji hii, inaongeza mahitaji ya vituo vya data vya ndani.

Umeme wa mvuke wa ardhi wa Bonde la Ufa, Kenya ni miongoni mwa nchi bora duniani. Takriban 93% ya umeme wa Kenya (2024) unatoka nishati njiani, hivyo vituo vya data hapa ni 'kijani' kwa asili.

Kizazi cha tano cha teknolojia ya mitandao ya simu, kasi kubwa (hadi Gbps), ucheleweshaji mdogo (milisekenti chache), na uwezo wa kuunganisha vifaa vingi mno sehemu moja. Safaricom ilizindua 5G kwa biashara nchini Oktoba 2022, ikifuatwa na Airtel Julai 2023. 5G huongeza mahitaji ya vituo vya data vya ukingo (edge) karibu na watumiaji.